Kedimle yedinci yılımı dolduruyorum ve bu süre içinde fark ettiğim en tuhaf şey şu: aynı kedi, ağustosta salonun ortasında saatlerce eriyip yayılırken, ocak ayında dolabın üstünden atlarken pat diye kayıyor. İlk başlarda "yaşlanıyor herhalde" diye düşündüm. Sonra bir sonraki yaz her şey normale döndü. Yani mesele yaş değil, mevsimmiş.
Bu yazıda kedilerin sakarlık dediğimiz o sevimli hallerinin mevsimlerle nasıl değiştiğini, arkasındaki fizyolojik nedenleri ve ev içinde neyi değiştirirsem işe yaradığını anlatacağım.
"Sakarlık" aslında tek bir şey değil. Ev içinde gözlemlediğim üç ayrı durum var ve bunların nedenleri birbirinden bağımsız:
Mevsim, bu üçünü farklı yönlerde etkiliyor. Kedi mevsimsel aktivite ritmi dediğimiz şeyin merkezinde de gün ışığı süresi var. Kediler alacakaranlık hayvanı; şafak ve gün batımı saatlerinde doğal olarak hareketleniyorlar. Yazın bu iki pencere birbirinden çok uzak, kışın ise neredeyse üst üste biniyor. Yani kışın kedinizin "aktif saati" sıkışıyor ve o kısa pencerede daha yoğun, daha kontrolsüz bir enerji patlaması yaşıyorsunuz.
| Değişken | Yaz | Kış |
|---|---|---|
| Toplam uyku süresi | Artar; ama uyku parçalı ve yüzeysel | Daha uzun ve derin bloklar halinde |
| Aktif saatler | Sabah çok erken ve gece geç; gündüz durgun | Akşamüstü tek bir yoğun pencere |
| Sakarlık tipi | Sıcaktan gelen gevşeklik, dengesiz iniş | Soğuk kastan ani kalkış, kayma |
| Zemin tutuşu | Pati yastıkları terli, laminatta kayma artar | Kuru hava, statik elektrik, halıda tutuş iyi |
| Tüy durumu | Yoğun dökülme, göz önünde tüy | Kalın alt tüy, hacim algısı bozulur |
| Su tüketimi | Genelde yeterli | Belirgin şekilde düşer |
Tablodaki son satır aslında en kritik olanı. Kışın kedimin su içme sıklığı gözle görülür şekilde azalıyor ve bu, sadece halsizlik değil; kedilerde idrar yolu problemlerinin de bilinen bir tetikleyicisi. İdrar yolu enfeksiyonu belirtilerini bilmek bu yüzden kış aylarında daha da önemli hale geliyor.
Kediler terleyerek soğuyamaz; ısı atımını büyük ölçüde pati yastıkları ve solunum üzerinden yapar. Sıcakta vücut, kan akışını periferiye yönlendirir ve kas tonusu düşer. Sonuç: kedi atlıyor ama iniş sırasındaki mikro düzeltmeleri yapamıyor. Bir de patiler nemlendiği için sert zeminde kayma payı artıyor. Benim kedinin en komik düşüşleri hep temmuz ayında, parkedeki dönüşlerde oldu.
Kışın tablo tersine dönüyor. Kas soğuk, eklem sıvısı daha viskoz, kedi de radyatör başında iki saat uyuduktan sonra bir anda kalkıp koridora fırlıyor. Isınmamış kasla yapılan ilk sıçrama, günün en riskli hareketi. Buna kalınlaşan alt tüyün yarattığı hacim yanılgısı da ekleniyor; kedi kendini olduğundan ince sanıp dar aralıklardan geçmeye kalkıyor.
Sırayla denediklerim ve gerçekten fark yaratanlar: