Kapıdan içeri girdiğim anda köpeğim Zeytin, bir top gibi bacaklarıma yapışır. Yürümeye çalışırım, o yan yan sürtünerek benimle beraber yürür. İlk yıllarda bunu "beni özlemiş" diye yorumlayıp geçiyordum. Sonra fark ettim ki aynı hareketi eve misafir geldiğinde de yapıyor, ama tonu farklı. Bir de veteriner bekleme salonunda yapıyor, o daha da farklı. İşte o noktada köpek davranış yorumu meselesinin sandığımdan daha katmanlı olduğunu anladım.
Köpeklerin vücudunda koku bezleri var: yanaklarda, kulak diplerinde, kuyruk altında ve patilerde. Bir köpek size sürtündüğünde kokusunu üzerinizde bırakıyor. Ama bunu "sen benimsin" diye sahiplenme amaçlı da yapabilir, "ben senim" diye sürüye ait olma amaçlı da. Aradaki fark davranışın kendisinde değil, bağlamında saklı.
Zeytin'i yıllarca izledikten sonra kendime şu üç soruyu sormaya başladım: Bu davranış ne zaman ortaya çıkıyor? Vücudunun geri kalanı ne yapıyor? Ben ne yapınca duruyor? Bu üç soru, çoğu durumda doğru cevabı veriyor.
Siz eve girdikten sonraki ilk iki dakikada olur. Kuyruk geniş ve gevşek sallanır, kalçalar da kuyrukla beraber savrulur. Köpek genelde yandan yaklaşır, yüzünüze doğrudan gelmez. Bu sağlıklı, tatlı bir selamlamadır. Çok fazla heyecan varsa bile sorun davranışta değil, şiddetindedir.
Mama saati yaklaşınca, tasma dolaba asılıyken ya da siz telefonla konuşurken başlar. Sürtünme burada bir araçtır: geçmişte işe yaradığı için tekrarlanır. Zeytin bunu keşfettiğinde her akşam saat yedide ayağıma yapışıyordu; çünkü ben her akşam yedide "tamam tamam" deyip kalkıyordum.
Havai fişek, gök gürültüsü, kalabalık sokak, veteriner koridoru. Vücut alçalır, kulaklar geriye yatar, kuyruk aşağıdadır ve köpek bacaklarınızın arasına girmeye çalışır. Bu sevgi gösterisi değil, sığınmadır. İkisini karıştırmak en sık yapılan hata.
Bunu geç fark ettim ve pişmanım. Köpek hep aynı bölgesini (mesela sağ kalçasını ya da kulak arkasını) sürtüyorsa, koltuğun köşesine, kapı pervazına da sürtüyorsa mesele davranışsal değil dermatolojik olabilir. Pire, alerji, kulak enfeksiyonu, kuru cilt... Köpeklerde cilt sorunlarının nedenleri konusunda okuduklarım bana bu ayrımı yapmayı öğretti.
Eve yeni bir köpek, kedi ya da bebek geldiğinde artan bir davranış. Köpek önce sizin bacağınıza, sonra yeni gelenin eşyalarına sürtünür. Kısırlaştırılmamış erkeklerde daha belirgin. Ev içi düzen değişikliği yaşayan çok hayvanlı evlerde bu tablo sık görülür.
| Tip | Ne zaman | Beden dili | Sizin yapmanız gereken |
|---|---|---|---|
| Selamlama | Eve giriş, uzun ayrılık sonrası | Gevşek kuyruk, savrulan kalça, yandan yaklaşma | Sakinleşmesini bekleyip sonra ilgi gösterin |
| Talep | Mama, yürüyüş, oyun saatinde | Dik duruş, göz teması, ısrarlı tekrar | Sürtünmeye tepki vermeyin, sakin haline ödül verin |
| Güven arama | Gürültü, yabancı ortam, stres | Alçak vücut, geri kulaklar, düşük kuyruk | Kovmayın; yanında sakin durun, ortamı yumuşatın |
| Kaşıntı | Zamandan bağımsız, sürekli | Hep aynı bölge, eşyalara da sürtünme, yalama | Cildi kontrol edin, gerekirse veterinere gidin |
| İşaretleme | Yeni birey/eşya girişinde | Yanak ve kalça teması, ardından eşyaları koklama | Kaynak paylaşımını düzenleyin, alan tanımlayın |
Zeytin'in talep sürtünmesini kırmak üç haftamı aldı ve yöntem hiç karmaşık değildi:
Güven arama sürtünmesine ise hiç müdahale etmedim. Korkmuş bir köpeği bacağınızdan uzaklaştırmak, ona "zor anında yanında değilim" mesajı verir. Sadece yere oturup elimi sırtına koyuyorum, konuşmuyorum.
Öğrendiğim en değerli şey şu: davranışın kendisini değil, davranıştan önceki ve sonraki saniyeleri okumak gerekiyor.
Sürtünme aniden başladıysa, hep aynı bölgedeyse, tüy dökülmesi, kızarıklık, koku ya da yalamayla birlikteyse davranışsal yorum yapmayı bırakıp randevu alın. Aynı şekilde, daha önce hiç yapmayan yaşlı bir köpekte ortaya çıkan yapışkanlık ağrının ya da görme kaybının işareti olabilir. Muayeneye giderken belirtil