Kedilerle yaşamaya başladığım ilk yıllarda en çok korktuğum konu tuvalet meselesiydi. "Ya evin bir köşesini seçerse?" diye düşünüp durdum. Zamanla anladım ki kedi tuvalet eğitimi aslında bir eğitimden çok, doğru ortamı kurma işi. Kedi zaten doğası gereği dışkısını gömmek ister; bizim yaptığımız şey ona bunu yapabileceği makul bir yer sunmak. Sorun genellikle kedinin inatçılığından değil, kutunun yerinden, kumun cinsinden ya da temizlik sıklığından çıkıyor.
Yavru bir kedi eve geldiğinde ilk birkaç gün kafası karışık olur. Kokular yabancı, alan geniş, kutu nerede bilmiyor. Yetişkin bir kedi sahiplendiyseniz de durum benzer: eski evindeki alışkanlıklarını yeni eve taşımaya çalışır. Bu geçiş döneminde yaşanan kazalar normaldir ve panik yapmayı gerektirmez.
Ama bir kedi daha önce düzenli kutu kullanıyorken birden bırakıyorsa, bu bir davranış sorunu olmaktan önce bir sağlık sinyali olabilir. Sık sık kutuya girip azıcık idrar yapan, kutu kenarında miyavlayan bir kedide idrar yolu sorunlarını akla getirmek gerekir. Kedilerde idrar yolu enfeksiyonu belirtileri konusunda hazırladığımız ayrı bir yazı var; kedinizde ani bir değişiklik varsa önce oraya, sonra veterinere bakmanızı öneririm. Eğitim tekniklerine geçmeden bu ayrımı yapmak, boşuna zaman kaybetmenizi engeller.
Üç farklı kutu tipini uzun süre kullandım. Hepsinin kendine göre mantığı var ama her kedi için doğru tercih aynı değil.
| Kutu tipi | Avantajı | Zorluğu | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| Açık (kenarlı tepsi) | Kedi tereddüt etmez, temizlemesi kolay, koku birikmez | Kum saçılır, görsel olarak ortada durur | Yavrular, yaşlı kediler, çekingen karakterler |
| Kapalı (kapaklı ev tipi) | Kum dışarı çıkmaz, mahremiyet sağlar | İçeride koku sıkışır, iri kediler dönemez | Kalabalık evler, sıçratarak kazan kediler |
| Otomatik (kendi kendine tarayan) | Günlük iş yükü azalır | Motor sesi ürkütür, pahalı, arıza riski | Eve geç dönen, kutuya alışmış yetişkin kedi sahipleri |
Kendi kedim için kapalı kutuyla başlamıştım, iki hafta boyunca içine hiç girmedi. Kapağı çıkarınca aynı gün kullandı. O yüzden ilk aşamada açık kutuyla başlamayı, alışkanlık oturduktan sonra isterseniz kapak eklemeyi tavsiye ediyorum.
Kum konusunda kediler bizden çok daha seçici. Pati altındaki his onlar için belirleyici.
| Kum türü | Topaklanma | Toz | Not |
|---|---|---|---|
| Bentonit (topaklaşan) | Çok iyi | Orta-yüksek | Çoğu kedinin ilk tercihi, ince taneli olanı seçin |
| Silika kristal | Yok, emer | Düşük | Keskin taneler bazı kedileri rahatsız eder |
| Bitkisel (mısır, odun) | Orta | Düşük | Tuvalete dökülebilir, koku kontrolü daha zayıf |
Kum derinliğini 4-5 santimetre tutun. Az kum kediyi rahatsız eder, çok kum ise kazma refleksini bozar. Parfümlü kumlardan uzak dururum; bize hoş gelen koku kediye çoğu zaman iticidir.
Genel kural: kedi sayısı artı bir. İki kediniz varsa üç kutu. Kulağa fazla gelebilir ama çok kedili evlerde kutu paylaşımı gerginlik yaratıyor; baskın kedi diğerini kutudan uzak tutabiliyor. Evde köpek de varsa kutuyu köpeğin giremeyeceği bir noktaya koymak gerekir; köpek ve kedi aynı evde yaşarken en sık çıkan sürtüşmelerden biri tam olarak budur.
Yeni bir kedi için başlangıç setim şu: ince taneli topaklaşan kum, kenarları alçak açık kutu, tek odalık kısıtlı alan ve günlük tarama. Bu düzenle kedilerin büyük çoğunluğu bir hafta içinde alışıyor. İki haftayı geçen ısrarlı kaçınma varsa sırasıyla şunları değiştirin: önce kum markası, sonra kutunun yeri, en son kutu tipi. Hepsini aynı anda değiştirirseniz sorunun kaynağını asla bulamazsınız.
Kedi kutuyu reddediyorsa bir mesaj veriyor demektir. Bizim işimiz o mesajı okumak, sesimizi yükseltmek değil.
Son bir not: tuvalet düzeni