İlk köpeğimi eve getirdiğim gün elimde bir karton kutu, bir de veterinerin verdiği küçük bir aşı karnesi vardı. Karnenin içindeki kısaltmalara bakıp "bunların hangisi ne işe yarıyor?" diye sormuştum. Aradan geçen yıllarda üç köpeğin aşı takvimini takip ettim, iki kez de takvimi kaçırıp baştan başlamanın bedelini ödedim. O yüzden bu yazıyı, o ilk gündeki halime anlatır gibi yazıyorum.
Köpek hangi aşıları vurulur sorusunun cevabı çoğu insanın sandığı kadar uzun değil. Kafa karışıklığı, aşıların isimlerinden değil zamanlamasından çıkıyor. Yavru köpek anne sütüyle geçici bir bağışıklık alıyor; bu bağışıklık bir yandan koruyor, bir yandan da erken yapılan aşının etkisini bloke edebiliyor. Bu yüzden tek doz yeterli olmuyor ve aralıklı tekrarlar gerekiyor.
İkinci sorun ise şu: aşılar arasında "olmazsa olmaz" olanlarla "yaşam tarzına göre değişen" olanlar var. Apartmanda yaşayan, günde iki kez kısa yürüyüşe çıkan bir köpekle her hafta ormanda koşan, pansiyona bırakılan bir köpeğin ihtiyacı aynı değil. Veterinerinizle konuşurken bu ayrımı bilmek işinizi çok kolaylaştırıyor.
Piyasada genelde "karma aşı" diye tek isimle anılan aşı, aslında birden fazla hastalığı içeren bir paket. Kısaltmalar üründen ürüne değişse de içerik büyük ölçüde şu başlıklardan oluşuyor:
| Aşı | Neye karşı | Kimin için kritik |
|---|---|---|
| Karma (distemper, adenovirüs/hepatit, parvovirüs, parainfluenza) | Gençlik hastalığı, karaciğer enfeksiyonu, kanlı ishalle seyreden parvo, solunum yolu enfeksiyonu | Her köpek, istisnasız |
| Kuduz | Kuduz virüsü | Her köpek; Türkiye'de yasal olarak da zorunlu |
| Leptospiroz | İdrarla bulaşan, böbrek ve karaciğeri hedef alan bakteriyel hastalık | Su birikintisi, dere, kırsal alan gören köpekler |
| Bordetella / kennel cough | Bulaşıcı öksürük kompleksi | Pansiyon, kuaför, köpek parkı, eğitim grubu kullananlar |
| Coronavirus (köpek enterik) | Sindirim sistemi kaynaklı ishal | Kalabalık barınak veya çok köpekli ev ortamı |
Benim üç köpeğimde de karma ve kuduz hiç tartışma konusu olmadı. Leptospirozu ikinci köpeğimde eklettim, çünkü yaz aylarını köyde geçiriyor ve dere kenarından su içme konusunda çok inatçıydı. Kennel cough'u ise sadece pansiyona bırakmam gereken dönemlerde yaptırdım; zaten çoğu pansiyon bunu şart koşuyor.
Aşağıdaki şema veterinerlerin sık kullandığı genel yaklaşımdır; kullanılan aşının markası ve köpeğin geldiği ortama göre değişebilir. Kesin tarihleri karneye veterinerin yazması gerekir.
En sık yapılan hata dozlar arasındaki aralığın uzatılması. İkinci dozu üç hafta yerine altı hafta sonra yaptırırsam ne olur diye düşünmüştüm; veterinerim serinin baştan tekrarlanabileceğini söyledi ve haklıydı. Bir başka hata da son dozdan hemen sonra köpeği parka götürmek. Tam koruma oluşması için son aşıdan sonra iki hafta beklemek gerekiyor; ben bu iki haftada kucakta sokak turu yaparak sosyalleşmeyi aksatmamaya çalıştım.
Aşı öncesi genel muayene yapılır, ateş ölçülür. Ateşli, ishalli veya iştahsız bir köpeğe aşı yapılmaz; bunu ısrarla erteletmek sizin lehinize. Muayeneye gitmeden önce köpeği aç bırakmak gerekmiyor ama tuvalet ihtiyacını gidermiş olması hem sizi hem kliniği rahatlatıyor. Veteriner ziyaretini stressiz geçirmenin püf noktalarını ayrı bir yazıda anlatmıştım, aşı günleri için de aynı hazırlık işe yarıyor.
Aşıdan sonraki 24-48 saatte hafif uyuşukluk, iğne yerinde küçük bir şişlik ve az iştahsızlık normal. Benim küçük terrier'ım her aşıdan sonra bir gün boyunca yatağından çıkmıyordu, ertesi gün eskisi gibiydi. Ancak yüzde şişme, kusma, kaşıntı krizi veya nefes darlığı olursa bekleme — bu tabloda vakit kaybetmeden kliniği aramak gerekiyor. Aşı sonrası cilt reaksiyonlarını da köpeklerdeki genel cilt sorunlarıyla karıştırmamak lazım; aşı kaynaklı olan hızlı başlar ve hızlı geçer.
Şunu yapın: karneyi kaybetmeyin