Jako'yu eve getirdiğim ilk hafta kendimi çok şanslı sanmıştım. Sabah birkaç ıslık, akşamüstü birkaç cümle taklidi… Derken üçüncü hafta başladı: her sabah 06:40'ta, ben yatakta dönerken, komşuların duvarını titreten bir çığlık. Papağan bağırması meselesinin sadece "gürültüye alışmak" olmadığını, aslında bir iletişim sorunu olduğunu o günlerde öğrendim. Aşağıda kendi denemelerimden, hatalarımdan ve işe yarayan yöntemlerden çıkardıklarımı sırayla anlatıyorum.
Papağanlar doğada gün doğumu ve gün batımı civarında sürüyle "yoklama" yapar. Yani günde iki kez, 10-15 dakika süren yüksek sesli bir dönem tamamen normaldir ve bunu tamamen susturmaya çalışmak boşa kürek çekmektir. Sorun şurada başlar:
Bunlardan biri varsa mesele terbiye değil, çoğu zaman sıkılma, uyku eksikliği ya da farkında olmadan sizin pekiştirdiğiniz bir alışkanlıktır. Benim durumumda üçü birdendi.
Jako çığlık atınca odaya koşup "Sus! Ne var?" diye seslenmemdi. Papağan için bu, "bağırınca insanım geliyor ve o da bağırıyor" demek. Yani sesli bir ödül veriyordum. Bunu kestiğim gün, ilk üç gün ses arttı — davranış bilimcilerin "sönme patlaması" dediği şey. Dördüncü günden itibaren düşmeye başladı. Buradan çıkardığım ders: bir yöntemi üç günde bırakırsanız hiçbir zaman sonuç göremezsiniz.
| Yöntem | Nasıl uygulanır | Ne kadar sürede etki | Riski / zorluğu |
|---|---|---|---|
| Sessizliği ödüllendirme | Kuş 5-10 saniye sessiz kaldığı anda yanına gidip övmek, çekirdek vermek | 1-3 hafta | Zamanlama şart; geç verirseniz yanlış davranışı ödüllendirirsiniz |
| Çığlığı görmezden gelme | Ses sürerken odaya girmemek, bakmamak, konuşmamak | 3 gün artış, sonra düşüş | Tek başına yetersiz; mutlaka ödül yöntemiyle birlikte |
| Uyku düzeni kurma | Kafesi akşam 19-20 arası örtüp 10-12 saat karanlık sağlamak | 3-7 gün | Salonda TV varsa uygulanamaz; ayrı bir yatak kafesi gerekir |
| Zenginleştirme (yem bulmaca, yıkım oyuncakları) | Kahvaltıyı kâğıda sarıp saklamak, günde 2 kez oyuncak değiştirmek | Aynı gün fark edilir | Sürekli yenilik gerekir, oyuncak masrafı |
| Alternatif ses öğretme | Kuş sakinken ıslık/zil sesi çıkarıp taklidini ödüllendirmek | 2-6 hafta | Yavaş ama en kalıcı; sabır ister |
| Su püskürtme, kafesi sallama, ışığı kapatma | — | Kısa vadeli sus, uzun vadede kötüleşme | Güven kaybı, tüy yolma riski. Denemenizi önermiyorum |
Altı haftalık çabaya rağmen ses azalmıyorsa, davranışı zorlamadan önce sağlık tarafına bakın. Ağrı, kaşıntı, hava kesesi rahatsızlıkları ve dengesiz beslenme sinirlilik yaratır. Sadece ayçekirdeği ağırlıklı beslenen bir papağan huzursuz olur; pelet, taze yeşillik ve sınırlı yağlı tohum dengesi çoğu vakada fark yaratır. Kuşunuzu veterinere götürecekseniz muayeneye hazırlanma konusunu önceden okumanız, taşıma stresini ciddi biçimde azaltıyor — bende öyle oldu.
Kafesi ortak duvardan uzaklaştırmak, altına kalın bir halı koymak ve pencereyi çığlık saatlerinde kapalı tutmak sanılandan çok işe yarıyor. Perde ve kitaplık gibi yumuşak/dolu yüzeyler tiz sesi emiyor. Boş, çıplak bir odada aynı ses iki kat yüksek duyuluyor.
Papağanı susturmaya değil,